مطابق باورهای دینی و مبانی فکری و عقلی فرهنگ ایرانی - اسلامی رکن و عنصر اساسى بنیان خانواده و جامعه را تعلیم و تربیت تشکیل مى‌دهد. خانواده شالوده و زیربنای یک جامعه ایده آل را برای نسلی فرهیخته ترسیم می‌نماید. فرزند آوری مسئولیت فردی و اجتماعی برای پرورش فرزند را به دنبال دارد. بر اساس منابع تاریخ روایی ایران، تعلیم و تربیت؛ قدمتی به‌اندازه تاریخ بشریت دارد. این ویژگی‌ها از سویی محصول الهام اخلاقی و از سوی دیگر از آثار رشد فرهنگی ایرانیان و متأثر از تعالیم غنی اسلامی است. اگر به تاریخ گذشته ایران بازگردیم در دوران ایران باستان نیز، زندگی زناشویی به‌عنوان هسته‌ی اصلی خانواده شکل‌گیری و تحکیم جامعه لحاظ شده و فرزند آوری و تربیت آن از پایه‌های اصلی و رشد و تعالی جامعه است. در دوره اسلامی علما و دانشمندان بزرگ این سرزمین، به این مسئله اخلاقی نگرش همه‌جانبه داشته‌اند.

در حکمت اسلامی - ایرانی نظم و پرهیزگاری حکومت دارد، زیرا نظم پاسبان عفت و نکاح است و فواحش در نظر اجتماع، منفور بودند و آنان که دختر جوان را از زناشویی مانع می‌شدند مورد نفرت بودند. در فرهنگ اسلامی - ایرانی به ارزش فوق‌العاده کانون خانواده و وفاداری عشق فی‌مابین و ارزش تولید فرزندان برمی‌خوریم ازآنجاکه حفظ نام شخص، خانواده و دودمان او درگرو ازدواج و تداوم نسل است. در این نوشته به تحلیل مبانی فکری و فرهنگی مسئله تعلیم و تربیت در حکمت و ادب اسلامی خواهیم پرداخت و پیشینه تاریخی آن را نیز در فرهنگ و تمدن ایران اسلامی بیان خواهیم کرد.